Józef Łokietek
Biografia
Józef Łokietek urodził się 15 lutego 1890 w Tomaszowie Mazowieckim jako Judel Dan Łokieć w rodzinie niezamożnego sukiennika Jakuba Józefa (Chaima Joska) Łokcia i Rywki Ruchli Łokieć z d. Grinberg. W młodości zetknął się z ruchem socjalistycznym; bracia Hersz Lejzer i Icek Zełman byli sympatykami PPS. W 1905 r., mając 15 lat, pomógł dwóm bojownikom Organizacji Bojowej PPS i wyjechał do Łodzi, by uniknąć aresztowania.
W Szwajcarii po raz pierwszy przebywał w latach 1906–1907; kontynuował edukację w szkole świeckiej w Warszawie i w Zurychu. Zmienił nazwisko na Józef Łokietek. Studiował chemię i farmację we Francji, a od 1912 r. w Szwajcarii, na uniwersytetach w Genewie i Zurychu. W grudniu 1912 r. wstąpił do Związku Strzeleckiego utworzonego w Genewie przez studentów uniwersytetu. Doktorat z chemii uzyskał na Uniwersytecie w Genewie; poślubił córkę prof. Berthiera, zyskując obywatelstwo szwajcarskie. Został też asystentem na Wydziale Chemii.
W grudniu 1918 r. lub w styczniu 1919 r. powrócił do Polski. Dysponując znajomością języków obcych i rekomendacją PPS, uzyskał zatrudnienie w intendenturze Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Od 1919 r. w stopniu oficerskim należał do reaktywowanego Związku Strzeleckiego. Po wybuchu wojny polsko-sowieckiej zgłosił się na ochotnika do wojska. Brał czynny udział w pracach Robotniczego Komitetu Obrony Warszawy. W 1921 r. organizował pomoc dla powstańców śląskich.
Po demobilizacji pracował w Kasie Chorych jako farmaceuta. Jednocześnie działał w warszawskim oddziale PPS, m.in. jako członek sądu partyjnego. Był bliskim współpracownikiem Rajmunda Jaworowskiego, prezesa Warszawskiego Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS. W 1921 r. został mianowany komendantem Milicji PPS w Warszawie. W kolejnym roku wsławił się walkami z bojówek komunistycznymi i endeckimi; 11 grudnia 1922 uwolnił z rąk bojówki endeckiej posłów PPS-u zatrzymanych na placu Trzech Krzyży. Kilkakrotnie na czele bojówki rozpędzał pierwszomajowe manifestacje komunistyczne; 1925 r. został przewodniczącym PPS w dzielnicy Jerozolimska.
Podczas przewrotu majowego stanął na czele batalionów robotniczych; w 1927 r. był wymieniany jako możliwy zabójca gen. Władysława Ostoi-Zagórskiego i sprawca pobicia Adolfa Nowaczyńskiego. 9 kwietnia 1927 wybrano go do Warszawskiego Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS. W 1928 r. przeszedł do PPS-dFR; został komendantem głównym milicji; w 1929 r. objął funkcję prezesa Centralnego Związku Zawodowego Pracowników Transportu Rzecznego w Polsce. Po pewnych procesach w 1930 r. został aresztowany, uniewinniony w 1935 r.; pozostawał w Związku Strzeleckim i w PPS-dFR, ale związał się z przestępczym światem; nazwano go Rabinem.
Podczas II wojny światowej we wrześniu 1939 r. brał udział w obronie Warszawy jako komendant Związku Strzeleckiego. Pod okupacją prowadził kawiarnię przy ul. Ogrodowej jako obywatel szwajcarski; współpracował z Komitetem Samoobrony i pełnił funkcję delegata aprowizacyjnego, niósł pomoc Żydom i załatwiał fałszywe metryki. W 1940 r. został aresztowany przez Gestapo; przebywał w więzieniu na Szucha, a potem na Pawiaku; był torturowany; prosił o cyjanek. Zwolniono go po sześciu tygodniach. Wiosną 1941 r. ponownie aresztowany; zginął pod koniec 1941 r.; miejsce pochówku nie jest znane.
Józef Łokietek stał się inspiracją postaci Janusza Radziwiłka w powieści Szczepana Twardocha Król. W serialu Król rolę tę zagrał Borys Szyc.