Izrael Aljuhe Orenbach
Biografia
Izrael Aljuhe Orenbach urodził się 29 października 1920 roku w Tomaszowie Mazowieckim. W 1930 roku rodzina przeprowadziła się do Bydgoszczy, gdzie Lutek ukończył Państwowe Gimnazjum Humanistyczne i zdał maturę w 1939 roku. W Bydgoszczy zajmował się amatorskim teatrem, a w maju 1939 roku poznał Edith Blau, z którą utrzymywał intensywną korespondencję w latach 1939–1942. Po powrocie do Tomaszowa Orenbachowie zamieszkali w domu rodzinnym Ity Rajdli, a Lutek wraz z kuzynem Fredem Rotbergiem tworzył lokalny krąg artystyczny.
W getcie tomaszowskim Lutek pełnił funkcję beamtera, urzędnika w Radzie Starszych Żydowskiej getta tomaszowskiego, a wraz z przyjaciółmi założył Koło Artystów oraz amatorski teatr Klein Kunst Teater. Zespół prezentował głównie sztuki rewiowe; Lutek występował jako aktor i reżyser, a przy tworzeniu pomagał także jego ojciec.
Teatr przetrwał do października 1941 roku, gdy z powodu tyfusu i pogarszających się warunków w getcie zawieszono działalność. Ostatnie losy rodziny były tragiczne - getto tomaszowskie zostało zlikwidowane pod koniec 1942 roku, a korespondencja Lutka i Edith przetrwała dzięki rodzinie Edith. Listy i karykatury zostały zachowane i przekazane do Muzeum Pamięci Holokaustu w Waszyngtonie w 1996 roku; same listy opublikowano w 2018 roku.